O powięzi słów kilka
Na co dzień nie skupiamy się na myśleniu o poszczególnych elementach naszego organizmu. Pozwalamy, by ciało pracowało w swoim rytmie. Zachowujemy spokój do momentu, kiedy poczujemy, że coś zaczyna nas boleć. Wówczas pojawia się zaniepokojenie i szukanie przyczyny naszych dolegliwości. Schemat ciała to jednak misternie skonstruowana mozaika wielu elementów, które są ze sobą powiązane i wzajemnie na siebie oddziałują. Warto zatem, dla lepszego zrozumienia naszego organizmu, poznać fascynującą rolę, jaką odgrywa sieć przenikających całe nasze ciało tkanek łącznych.
Powięź – wewnętrzne okrycie ciała
Powięzi i ich funkcje w organizmie dopiero niedawno stały się obiektem zainteresowania naukowców. Im więcej jednak powstało badań na ich temat, tym łatwiejsze stało się udowodnienie, że rola powięzi jest niezwykle ważna i ma wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Czym jednak jest ten, kiedyś ignorowany, a obecnie coraz częściej doceniany element ciała?
Powięzi to rodzaj tkanki łącznej w formie sieci formującej mięśnie i utrzymującej w całości całe ciało. Oplatają cały organizm, każdy mięsień, narząd i połączenie kości. To powiązanie tworzy jeden wielki system, w którym aktywność jednego z elementów wpływa na pracę drugiego. Powięzi, jako część systemu, biorą udział w każdym ruchu mięśni, stabilizują i dają podparcie. Mają także bezpośredni wpływ na utrzymywanie narządów we właściwym miejscu i nadawanie im kształtu. To jednak nie jedyne funkcje powięzi, które pełnią także rolę przewodzącą dla układu nerwowego oraz odgrywają istotne znaczenie w procesach odżywiania i przemiany materii w tkankach naszego organizmu. Dzięki gładkiej budowie powięzi możliwe jest przesuwanie mięśni i włókien mięśniowych względem siebie i pozostałych struktur organizmu. Jednocześnie powięź niejako pochłania i rozprasza energię kinetyczną, która mogłaby zniszczyć delikatne narządy i struktury organizmu.
Krótko mówiąc, powięzi są odpowiedzialne za właściwe funkcjonowanie narządów, stanowiąc połączenie różnorodnych elementów, porządkują organizm i wprowadzają podziały między poszczególnymi organami.
Powięzi można podzielić na powięzi powierzchniowe i głębokie. Powięź powierzchniowa zlokalizowana jest tuż pod skórą i stanowi połączenie z tkanką tłuszczową podskórną, tętnicami, żyłami, układem limfatycznym i nerwowym. Powięź głęboka natomiast otacza mięśnie, nadaje im kształt i łączy z innymi mięśniami i układem kostnym. Otacza również naczynia limfatyczne, krwionośne, narządy wewnętrzne, kości i inne.
Powięź jako łącznotkankowa struktura, która wypełnia całe ciało na wielu poziomach, takich jak komórkowy, tkankowy czy narządowy, ma ogromną siłę oddziaływania na funkcjonalność naszego organizmu. Ma to swoje odzwierciedlenie w fakcie, że wszelkie nieprawidłowości na danym poziomie, poprzez obecność powięzi, oddziałują na struktury znajdujące się na wyższych poziomach.
Remodelowanie powięzi
Ruchomość i zakres ruchu wspierające zdrowe ciało, mogą być zagrożone poprzez siedzący tryb życia i prowadzić do związanej z powięziami stagnacji struktur. Aby do tego nie dopuścić warto zadbać o właściwe potraktowanie tej części naszego organizmu. Zanim jednak przedstawimy techniki skuteczne przy pracy z tkanką łączną, zauważmy, jakie szczególne właściwości cechują tę część naszego ciała.
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech tkanki łącznej jest jej znakomita przystosowalność. Jeśli będzie się regularnie zwiększać obciążenie tej tkanki, jeszcze w granicach fizjologicznych, to zmieni ona swoją wewnętrzną strukturę, aby sprostać tym mechanicznym wymogom. Tkanka powięziowa silnie reaguje na dominujący wzorzec jej obciążenia, dostosowując się zarówno do codziennych, rutynowych obciążeń, jak i do specyficznego treningu, co z kolei sprawia, że stale przemodelowuje rozmieszczenie sieci swoich włókien kolagenowych.
W prawidłowo funkcjonującym organizmie około 50% włókienek kolagenowych ulega wymianie w ciągu roku. Dzięki ćwiczeniom możemy skutecznie wpłynąć na mechanizm tej wymiany. Trening powoduje bowiem zwiększenie gęstości i uporządkowanie formacji włókien. Brak ruchu natomiast skutkuje wielokierunkowością struktury sieci, a także zmniejszoną gęstością i słabszą odpornością.
Tkanki powięzi składają się głównie ze swobodnie poruszających się i wzajemnie powiązanych molekuł wody. Do trenowania powięzi najskuteczniejsze są zatem ćwiczenia rozciągające ciało, takie jak: joga, tai-chi, pilates czy gimnastyka połączona z rozciąganiem. W wyniku rozciągania powięzi są stymulowane, zachowują elastyczność i nie sklejają się. Gdy tworzymy i zmieniamy napięcia w trakcie rozciągania, podobnie do ściskanej gąbki, woda zostaje wypchnięta z najbardziej naprężonych obszarów tkanek. W trakcie rozprężenia, które następuje po rozluźnieniu rozciągnięcia, obszar ten wypełnia się nowym (pochodzącym z sąsiednich tkanek, jak również z sieci układu limfatycznego i krwionośnego) płynem. W zaniedbanych obszarach ciała, gąbczasta tkanka może nie być w wystarczający sposób nawodniona.
Zadaniem ćwiczeń jest więc odświeżenie tych obszarów w ciele, by polepszyć przepływ płynów i nawodnienie tkanek łącznych.
Tkanka łączna, w porównaniu do tkanki mięśniowej, znacznie wolniej reaguje na ćwiczenia jednak efekty są długotrwałe. Trening musi być zatem ciągły, nie może zastępować ćwiczeń nad siłą mięśniową, ale powinien być raczej uzupełnieniem szerokiego programu treningowego. Na początkowym etapie poprawa może być niewielka i oceniając z zewnątrz mało oczywista. Jednak korzystny efekt ma charakter długotrwały i kumulujący się. Kilka minut ćwiczeń raz lub dwa razy w tygodniu wystarczy, aby zmienić ułożenia kolagenu i stworzyć wytrzymałą kolagenową matrycę. Można ćwiczyć bez wysiłku a ciągły i regularny trening przyniesie oczekiwane efekty. Co więcej, ćwiczenia wpływające na powięzi można wykonywać w każdym wieku, niezależnie od poziomu sprawności fizycznej. Tylko od nas zależy jaki sposób wybierzemy, aby regenerować ten cenny układ tkanek w naszym organizmie.
Rozciąganie
Wpływ na komórki tkanki łącznej, jaki niesie ze sobą rozciąganie, powoduje zmiany czynnościowe, które z kolei wpływają na zmiany w przebudowie macierzy. Komórki mają bowiem tendencję do reprodukcji, kiedy poddane zostaną liniowemu rozciąganiu w dłuższym okresie (dni i tygodnie) w odpowiedzi na uraz, postawę, wykonywanie czynności zawodowych, ale także na powtarzalne rodzaje aktywności związane z uprawianiem sportu.
Hatha joga
Hatha joga jako jedna z najbardziej znanych tradycji indyjskiej jogi opiera się głównie na asanach, czyli pozycjach ciała i pranajama, czyli kontroli oddechu. Celem hatha jogi jest zwiększenie gibkości, poprawa równowagi, poprawa wytrzymałości, zwiększenie siły i rozluźnienie. Wiele pozycji asan oraz sposobów rozciągania stosowanych w terapii opartej na jodze zostało tak zaplanowanych, żeby angażować nie tylko pojedyncze mięśnie, grupy mięśniowe lub struktury łącznotkankowe, ale raczej by zaangażować cały łańcuch kinetyczny lub mięśniowo-powięziową meridanę.
Tai Chi
W każdym z ćwiczeń tai chi zawarte są rozciąganie i obrót. Taka specyfika ruchu oddziałuje na całe ciało, uwalniając od napięć, które nierzadko poprzez tkankę łączną oddziałują na mięśnie i pozostałe elementy naszego organizmu. Tai chi, dzięki płynnym ruchom i rozciąganiu wpływa na remodulowanie się powięzi, a tym samym wspiera właściwe funkcjonowanie całego ciała, wszystkich jego układów i organów.
Pilates
Pilates to system ćwiczeń, łączący w sobie jogę, gimnastykę, balet i tai chi. Ćwiczenia Pilatesa oddziałują na różne linie powięziowe. Skupiają się na integracji całego ciała jako sposobu odzyskania prawidłowej długości powięziowej, zdrowej konsystencji oraz właściwego nawodnienia i sprężystości tkanki łącznej.
Fitness powięziowy
Trening ukierunkowany na układ powięziowy może mieć duże znaczenie u sportowców. Dobry poziom wytrenowania powięzi, wyrażony jest optymalną odpornością i elastycznością, stwarza lepsze warunki do jej funkcjonowania i jednocześnie w dużym stopniu zapobiega urazom. Założeniem fitnessu powięziowego, poprzez aktywność treningową trwającą od 6 do 24 miesięcy, jest wywarcie takiego wpływu na wymianę kolagenową, aby stan powięzi pozwolił na swobodny ślizg stawowy w zakresie ruchomości kątowej.
Trenuj na podłodze
Zauważmy, że większość z proponowanych technik to systemy ćwiczeń, których praktykowanie odbywa się zazwyczaj na podłodze. Dostosowanie swojej życiowej przestrzeni do spędzania większej ilości czasu na podłodze, stwarza zatem idealne warunki do pracy z ciałem. Codzienne aktywności wykonywane na podłodze oraz aktywny odpoczynek, zastępujący siedzenie na kanapie, sprawiają, że powięź jest nieustannie stymulowana do ciągłej i poprawnej przebudowy. Przebywając w pozycjach niskich, angażujemy szereg stawów w pełnym spektrum ich ruchomości, co sprzyja remodelowaniu się powięzi, a tym samym przyczynia się do zdrowszego funkcjonowania całego naszego organizmu i nierzadko ustąpienia objawów bólowych. Dzięki zmianom powstałym przez zastosowany ruch można przywrócić ciągłość mięśniowo-powięziową.
Osiągnięte w ćwiczeniach rezultaty mają również wpływ na inne dziedziny życia, przekładając się na koordynację, siłę, ruchomość, postawę, grację i świadomość własnego ciała. Zapobiegają bólom kręgosłupa, uczą prawidłowego oddechu, wysmuklają sylwetkę i poprawiają postawę. Relaksują, redukują stres oraz napięcie.
Niezależnie więc od tego, który ze sposobów wybierzemy, warto uświadomić sobie, że zyskać możemy naprawdę wiele.